Pandemi sonrası hız kazanan dijitalleşme, telefon, tablet ve yapay zeka gibi teknolojik araçların günlük yaşamın vazgeçilmez bir parçası haline gelmesini sağladı. Ancak uzmanlar, teknolojinin bilinçsiz ve aşırı kullanımının psikolojik ve bilişsel süreçler üzerinde bazı olumsuz etkiler oluşturabileceğine dikkat çekiyor. Sivas Medicana Hastanesi Uzman Psikolog Kerime Begüm Özkaya, teknolojinin doğru kullanıldığında hayatı kolaylaştırdığını ancak düşünme, sorgulama ve analiz etme alışkanlığının yerini almaması gerektiğini söyledi.

Özkaya, özellikle yapay zekanın bilgiye erişimi kolaylaştıran güçlü bir araç olduğunu ancak sürekli hazır cevaplara yönelmenin eleştirel düşünme becerisini zayıflatabileceğini belirtti. Uzmanlara göre teknolojinin kendisi değil, nasıl kullanıldığı bireylerin zihinsel gelişimi açısından belirleyici rol oynuyor.

Pandemi Sonrası Dijital Teknoloji Kullanımı Hızla Arttı

Pandemi döneminde uzaktan eğitim, evden çalışma ve dijital hizmetlerin yaygınlaşmasıyla birlikte teknoloji kullanımı günlük yaşamın merkezine yerleşti. Telefon, tablet ve internet tabanlı uygulamaların kullanımındaki artış, alışverişten bilgi edinmeye kadar birçok alışkanlığın değişmesine neden oldu.

Uzman Psikolog Kerime Begüm Özkaya, artık en temel ihtiyaçların bile internet üzerinden karşılanabildiğini belirterek bu kolaylığın zamanla bireylerin daha pasif davranmasına neden olabileceğini ifade etti.

Yapay Zeka Bilgiye Ulaşmayı Kolaylaştırıyor

Yapay zekanın doğru kullanıldığında bilgiye hızlı erişim sağlayan önemli bir teknoloji olduğunu belirten Özkaya, eğitimden iş hayatına kadar birçok alanda önemli avantajlar sunduğunu söyledi.

Ancak bireylerin araştırma yapmadan, analiz etmeden veya farklı kaynakları değerlendirmeden yalnızca hazır cevaplara yönelmesinin düşünme alışkanlıklarını olumsuz etkileyebileceğini ifade eden Özkaya, teknolojinin destekleyici araç olarak kullanılması gerektiğini vurguladı.

Hazır Cevaplar Eleştirel Düşünmeyi Zayıflatabilir

Kerime Begüm Özkaya'ya göre yapay zekanın bilinçsiz kullanımı, eleştirel düşünme becerilerinin zayıflamasına neden olabiliyor. Sürekli hazır bilgiye ulaşmanın, bireylerin sorgulama alışkanlığını azaltabileceğini belirten Özkaya, bunun zamanla muhakeme becerilerini de etkileyebileceğini söyledi.

Bir sorunun cevabını araştırmak yerine doğrudan hazır cevabı almak ya da bir metni kendisi hazırlamak yerine yapay zekaya yazdırmanın günlük yaşamı kolaylaştırdığını belirten uzman psikolog, bu durumun uzun vadede zihinsel çabanın azalmasına yol açabileceğini ifade etti.

Algı ve Gerçeklik Değerlendirmesi Nasıl Etkileniyor?

Algının, duyular aracılığıyla alınan bilgilerin beyin tarafından anlamlandırılması olduğunu belirten Özkaya, yapay zekanın doğrudan algı kaybına neden olmadığını ancak aşırı kullanımın bazı bilişsel süreçleri etkileyebileceğini söyledi.

Yanlış bilgiye maruz kalma, gerçek ile yapay içerikleri ayırt etmekte zorlanma ve sürekli benzer içeriklerle karşılaşmanın gerçeklik algısını etkileyebileceğini ifade eden Özkaya, bu durumun bireyin farklı bakış açılarını değerlendirme becerisini de azaltabileceğini belirtti.

Uzmanlara göre kişinin sürekli kendi görüşünü destekleyen içeriklerle karşılaşması, farklı düşünceleri değerlendirme ve objektif karar verme süreçlerini zorlaştırabiliyor.

Dikkat Süresi ve Sosyal Algı da Etkilenebiliyor

Yapay zeka ve dijital teknolojilerin bilinçsiz kullanımının dikkat süresini kısaltabileceğini belirten Özkaya, sosyal algı üzerinde de çeşitli etkiler oluşturabileceğini söyledi.

Sürekli dijital ortamda vakit geçirmenin onaylanma beklentisini artırabileceğini ifade eden uzman psikolog, bireylerin sosyal ilişkilerinde de bazı değişikliklerin görülebileceğini dile getirdi.

Bu nedenle dijital araçların dengeli kullanılması ve gerçek yaşam deneyimlerinin ihmal edilmemesi gerektiğine dikkat çekti.

"Bilişsel Tembellik" Riski Oluşabiliyor

Teknolojinin sunduğu kolaylıkların insan beyninin doğal eğilimleriyle birleştiğinde "bilişsel tembellik" olarak tanımlanan durumu ortaya çıkarabileceğini belirten Özkaya, insan beyninin enerji tasarrufu yapmayı tercih ettiğini söyledi.

Kolay çözümler varken daha fazla zihinsel çaba gerektiren yöntemlerin tercih edilmeyebileceğini ifade eden Özkaya, bunun teknolojinin kendisinden değil, kullanım alışkanlıklarından kaynaklandığını belirtti.

Alışveriş için dışarı çıkmak yerine internetten sipariş vermek, bilgi araştırmak yerine hazır cevap kullanmak gibi örneklerin günlük yaşamı kolaylaştırırken düşünme süreçlerini azaltabileceğini ifade etti.

Teknoloji Sorun Değil, Kullanım Şekli Önemli

Kerime Begüm Özkaya, teknolojinin tek başına zararlı olmadığını, önemli olanın bilinçli kullanım olduğunu vurguladı. Yapay zekanın doğru kullanıldığında güçlü bir destek aracı olduğunu belirten uzman psikolog, düşünmenin tamamen teknolojiye bırakılmasının ise eleştirel bakış açısını zayıflatabileceğini söyledi.

Özkaya, teknolojinin bireylerin üretkenliğini destekleyen bir araç olarak kullanılması gerektiğini, karar verme ve analiz süreçlerinin ise insan tarafından yürütülmeye devam edilmesinin önem taşıdığını ifade etti.

Çocuklar ve Gençler İçin Bilinçli Teknoloji Kullanımı Önem Taşıyor

Uzman Psikolog Kerime Begüm Özkaya, özellikle çocuklar ve gençlerin yalnızca teknoloji tüketen bireyler değil, teknolojiyi anlayan, sorgulayan ve üreten bireyler olarak yetiştirilmesi gerektiğini belirtti.

Eleştirel düşünme, analiz yapabilme ve farklı bakış açılarını değerlendirebilme becerilerinin korunmasının dijital çağda büyük önem taşıdığını vurgulayan Özkaya, teknolojinin bilinçli kullanımıyla hem günlük yaşamın kolaylaştırılabileceğini hem de bilişsel gelişimin desteklenebileceğini ifade etti.